De rol van de vrouw in medieval fantasy

middeleeuwse vrouwen

Litanqua en de rol van de vrouw in medieval fantasy.
Is er eigenlijk een goed Nederlands woord voor “medieval fantasy?” Of moeten we het met deze Engelse term blijven doen?

Litanqua is een vrouwelijke wapensmid in het Kievse rijk in de 11e eeuw. Dat is het land dat ooit Rusland wou worden, maar dan in de middeleeuwen. Naast wapensmid is ze ook een onverschrokken avonturier die haar vijanden vrolijk het ziekenhuis in timmert. Dat ze een wapensmid is en avonturier, dat heeft Miriam ooit bedacht, dat het zich afspeelt in het Kievse rijk in de 11e eeuw heb ik er bij verzonnen.
Hoe realistisch is dit?

Uit wat ik heb gelezen over het Kievse rijk in de 11 eeuw (en dat is niet heel veel) maak ik op dat vrouwen er nauwelijks een rol speelden. Ze waren er wel (mogen we aannemen) en waarschijnlijk deden ze ook het meeste werk, en produceerden ze de kinderen de Russen voor uitsterven behoedden. Maar in de geschriften uit die tijd zijn ze vrijwel onzichtbaar. Als ze al ooit genoemd worden dan is het omdat ze met iemand moeten trouwen om de toekomst van een familielijn veilig te stellen.
Mannen worden wel genoemd. Mannen nemen beslissingen, mannen verslaan hun vijanden, mannen bouwen steden, mannen bouwen kathedralen, mannen stichten godsdiensten en wereldrijken. Het was een mannenwereld.
Hoe kom ik er dan bij om in die mannenwereld een vrouw te plaatsen die wapensmid is? Hoe kan dat?
Nou is het natuurlijk fantasy, dus in mijn wereld kunnen vrouwen alles wat ik wil dat ze kunnen. Maar het is ook historisch, dus je wil wel dat er iets van realisme in zit. Een vrouwelijke wapensmid in een mannenwereld?

In de middeleeuwen waren bedrijven familiebedrijven. Aan het hoofd van de familie stond de patriarch, meestal de vader, een sterke man, die de baas was over de familie, de bezittingen van de familie, en over het bedrijf.
Zo’n patriarch kon natuurlijk wel eens dood gaan; dat soort dingen gebeurden in de middeleeuwen. Dan moest er dus een andere man patriarch worden. De oudste zoon van de overledene, de broer van de overledene, of wie er ook maar beschikbaar was. En als er geen man meer over was, dan kon een vrouw dus de baas worden.
Ik denk niet dat dat heel vaak gebeurde, maar het kwam voor.
Dat is met Litanqua dus ook gebeurd. De smidse was eerst van haar vader, daarna van haar oudere broer, en toen alle anderen dood waren was de smidse van Litanqua. En daarmee is ze dan meteen één van de belangrijkste ambachtslieden van haar dorp en van de hele regio. Een bekende persoon met aanzien.

Wat nu volgt is puur speculatie, ik ken geen enkele bron om dit te bevestigen, maar ik denk toch dat het waar zou kunnen zijn. Ik denk dat er in zo’n geval een sterke druk vanuit de gemeenshap komt op die vrouw om te gaan trouwen, of hertrouwen. En om de verse echtgenoot dan aan te stellen als patriarch. En als ze dat niet doet dan zijn er waarschijnlijk wel mannen die, desnoods met geweld, het bedrijf wel willen overnemen.
Ook dit is met Litanqua gebeurd. Ze is, onder druk van de dorpelingen, getrouwd met een man die dan de nieuwe smid moest worden. Het was geen gelukkig huwelijk. Litanqua houdt eigenlijk niet van mannen, en haar echtgenoot houdt wel van vrouwen, maar niet van dominante bitches. Bovendien blijkt Litanqua een betere smid (want een leven lang ervaring) dan haar man. Kortom, het huwelijk is een ramp. Er worden geen kleine Litanquaatjes geboren, en met meneer Litanqua loopt het slecht af.

Dit hele verhaal wordt in het boek even genoemd, maar er wordt verder geen aandacht aan besteed. Misschien dat ik in een volgend boek dit verhaal verder uitwerk, maar daar heb ik nog geen concrete plannen voor.

Waar het in dit boek over gaat is dat Litanqua ten strijde trekt tegen een kwaadaardige magiër en dat ze intussen vecht tegen talloze vijanden.
Hoe realistisch is dat? Totaal niet. Dit is in geen enkele opzicht representatief voor wat vrouwen (of mannen) in de elfde eeuw zoal deden. Dat is dus het fantasy aspect van het verhaal.

Litanqua is geen historische verhandeling, het is vooral een avonturen verhaal in een min of meer historische setting. En dat is ook wat ik wil dat het is.
En toch denk ik dat het idee van een vrouwelijke wapensmid met haar eigen bedrijf niet eens zo vergezocht is als het misschien lijkt. Ik denk dat zulke dingen wel eens zijn voorgekomen.